Niemand denkt graag na over zijn eigen uitvaart. Toch is het vastleggen van uw uitvaartwensen een van de meest waardevolle dingen die u voor uw nabestaanden kunt doen. Op het moment dat u er niet meer bent, moeten zij in korte tijd tientallen beslissingen nemen, terwijl ze midden in hun verdriet zitten. Door uw wensen nu op papier te zetten, neemt u hen een enorme last uit handen. In dit artikel leest u welke opties er zijn, hoe u het aanpakt en waar u op moet letten.

Waarom het belangrijk is om uw wensen vast te leggen

Als iemand overlijdt zonder dat er wensen zijn vastgelegd, moeten nabestaanden alles zelf bedenken. Wilt u begraven of gecremeerd worden? Waar? Met welke muziek? Wie spreekt er? Hoeveel mensen nodigt men uit? Het zijn stuk voor stuk vragen die in een paar dagen beantwoord moeten worden, vaak door mensen die daar op dat moment nauwelijks de energie voor hebben.

Door uw wensen vast te leggen voorkomt u niet alleen onduidelijkheid, maar ook mogelijke onenigheid binnen de familie. Het komt helaas regelmatig voor dat nabestaanden het niet eens zijn over de invulling van een uitvaart. Een duidelijk document met uw persoonlijke wensen voorkomt dat.

Bovendien geeft het uzelf gemoedsrust. U weet dat uw afscheid verloopt zoals u het wilt, en uw dierbaren weten dat ze de juiste keuzes maken, omdat u die zelf al heeft gemaakt.

Optie 1: De wilsbeschikking

De meest bekende manier om uitvaartwensen vast te leggen is de wilsbeschikking. Dit wordt ook wel een wensenformulier, uitvaartcodicil of laatste wilsbeschikking genoemd.

Wat is het precies?

Een wilsbeschikking is een document waarin u uw wensen rondom de uitvaart vastlegt. Denk aan de keuze tussen begraven of cremeren, de locatie, muziek, sprekers, bloemen, de kist of urn, en zelfs details zoals de kleding waarin u opgebaard wilt worden.

Belangrijke punten:

Een wilsbeschikking is geen testament. U kunt er geen financiële zaken of erfenissen in regelen, daarvoor moet u naar de notaris. Wat u er wél in kunt opnemen is alles wat met de uitvaart zelf te maken heeft.

De wilsbeschikking is niet juridisch bindend, maar nabestaanden worden geacht uw wensen te respecteren. In de praktijk doen zij dat vrijwel altijd.

U heeft geen notaris nodig om een wilsbeschikking op te stellen. U kunt het zelf doen, thuis aan de keukentafel. Wel is het verstandig om het document te dateren en te ondertekenen, en het bij voorkeur in aanwezigheid van een tweede persoon op te stellen die mede ondertekent. Zo is er altijd iemand die kan bevestigen dat dit uw wensen zijn.

Wat kunt u erin opnemen?

U bent helemaal vrij in hoe gedetailleerd u wilt zijn. Hoe specifieker, hoe makkelijker het wordt voor uw nabestaanden. Denk aan:

  • Begraven of cremeren: en zo ja, waar?
  • Wel of geen uitvaartdienst: en in welke sfeer? Religieus of niet?
  • Locatie: kerk, aula, thuis, of een bijzondere plek?
  • Muziek: welke nummers wilt u laten horen?
  • Sprekers: wie mag er iets zeggen?
  • Bloemen: wel of geen bloemen, en welke soort?
  • Kist of urn: heeft u een voorkeur voor materiaal of stijl?
  • Kleding: waarin wilt u opgebaard worden?
  • Asbestemming: bij crematie: urn, uitstrooien, assieraad, of iets anders?
  • Condoleance: wilt u een traditionele condoleance of juist niet?
  • Overige wensen: persoonlijke rituelen, teksten, foto's bij de kist

Optie 2: Het wensenboekje

Veel uitvaartondernemers en verzekeraars bieden een wensenboekje aan. Dit is eigenlijk een voorgestructureerde versie van de wilsbeschikking: een boekje met gerichte vragen over uw uitvaartwensen. U hoeft alleen de vragen in te vullen.

Het voordeel van een wensenboekje is dat het u stap voor stap door alle keuzes leidt. U vergeet niets, en het is makkelijker om mee te beginnen dan een blanco vel papier.

Wensenboekjes zijn gratis verkrijgbaar bij de meeste uitvaartondernemers, bij organisaties als DELA en Monuta, en bij regionale Netwerken Palliatieve Zorg. U kunt ze vaak ook online downloaden.

Optie 3: De voorregeling bij een uitvaartondernemer

Een stap verder dan een wilsbeschikking is de voorregeling (ook wel voorafregeling genoemd). Hierbij maakt u een afspraak met een uitvaartondernemer en bespreekt u samen uw wensen. De uitvaartondernemer legt alles vast en bewaart het dossier.

Het grote voordeel is dat u professioneel advies krijgt. Een uitvaartondernemer kent alle mogelijkheden en kan u helpen met keuzes waar u zelf misschien niet aan denkt. Bovendien weten uw nabestaanden precies bij wie ze moeten zijn als het zover is.

Een voorregeling is bij de meeste uitvaartondernemers kosteloos en vrijblijvend. U betaalt niet vooruit (tenzij u dat wilt via een uitvaartdeposito). Het is simpelweg een gesprek waarin uw wensen worden vastgelegd.

Wilsbeschikking vs. wilsverklaring: het verschil

Deze twee begrippen worden vaak door elkaar gehaald, maar ze betekenen iets heel anders.

Een wilsbeschikking gaat over uw wensen na het overlijden: de uitvaart, de kist, de muziek, de locatie.

Een wilsverklaring (ook wel medische wilsbeschikking) gaat over uw wensen vóór het overlijden: medische behandelingen, reanimatie, euthanasie. Een wilsverklaring bespreekt u met uw huisarts, die het vastlegt in uw medisch dossier.

Beide documenten zijn belangrijk, maar ze hebben een ander doel. Ideaal gezien heeft u ze allebei.

Vergeet de digitale nalatenschap niet

In uw wilsbeschikking is het verstandig om ook aandacht te besteden aan uw digitale leven. Denk aan:

  • Social media-accounts: wilt u dat deze worden verwijderd of omgezet naar een gedenkpagina?
  • E-mailaccounts: wie krijgt toegang?
  • Wachtwoorden en pincodes: maak een lijst en bewaar deze veilig, bijvoorbeeld in een verzegelde envelop bij uw uitvaartpapieren
  • Online abonnementen: Netflix, Spotify, nieuwssites, deze moeten na overlijden worden opgezegd
  • Cloud-opslag: foto's en documenten in Google Drive, iCloud of Dropbox

Het klinkt misschien onbelangrijk, maar nabestaanden lopen hier in de praktijk enorm tegenaan. Zonder wachtwoorden is het vaak een langdurig en frustrerend proces om accounts af te sluiten.

Praktische tips

Begin nu, ook als u jong bent. Een wilsbeschikking is niet alleen voor ouderen. Iedereen kan er baat bij hebben, en u kunt het op elk moment bijwerken.

Bewaar het document op een vindbare plek. Het heeft weinig zin om uw wensen op te schrijven als niemand het document kan vinden. Bewaar het bij uw uitvaartpapieren, vertel uw nabestaanden waar het ligt, en geef eventueel een kopie aan iemand die u vertrouwt.

Bespreek uw wensen met uw naasten. Het opschrijven is stap één, maar het gesprek erover is minstens zo belangrijk. Door uw wensen te bespreken weten uw nabestaanden wat u wilt, en kunnen zij daar ook vragen over stellen.

Houd het document actueel. Uw wensen kunnen in de loop der jaren veranderen. Bekijk uw wilsbeschikking om de paar jaar en pas het aan als dat nodig is. Vergeet niet de datum te vernieuwen en opnieuw te ondertekenen.

Gebruik een versienummer. Zeker als u het document digitaal of gedrukt deelt, is het handig om een versienummer toe te voegen. Zo is het voor iedereen duidelijk welk document de meest recente versie is.

Wat kost het?

Het vastleggen van uw uitvaartwensen hoeft niets te kosten:

  • Een wilsbeschikking schrijft u zelf, gratis
  • Wensenboekjes zijn gratis op te vragen bij uitvaartondernemers
  • Een voorregeling bij een uitvaartondernemer is doorgaans kosteloos

Alleen als u financiële zaken wilt vastleggen (erfenis, levenstestament) heeft u een notaris nodig. De kosten voor een testament liggen tussen de € 300 en € 800, afhankelijk van de complexiteit.

Samenvatting

Het vastleggen van uw uitvaartwensen is eenvoudig, gratis en enorm waardevol. Of u nu kiest voor een wilsbeschikking, een wensenboekje of een voorregeling bij een uitvaartondernemer: het belangrijkste is dat u het doet. U ontlast uw nabestaanden, voorkomt onenigheid en zorgt ervoor dat uw afscheid verloopt zoals u het zelf wilt.

Bronnen: DELA, Monuta, Notaris.nl, Uitvaartverzekering.nl, De Uitvaartexpert, Overpalliatievezorg.nl