Na het overlijden van een dierbare komt er een enorme hoeveelheid administratie op u af. Bankzaken regelen, een notaris inschakelen, verzekeringen opzeggen, de Belastingdienst informeren, abonnementen stopzetten, het is overweldigend, juist in een periode waarin u daar het minst behoefte aan heeft. In dit artikel vindt u een praktisch overzicht van de belangrijkste stappen, in de volgorde waarin u ze het beste kunt aanpakken.

Eerste dagen: het overzicht bewaren

Direct na het overlijden draait alles om de uitvaart. Maar er zijn een paar dingen die u al in de eerste dagen in gang moet zetten.

Overlijden melden bij de bank. Dit is een van de eerste stappen. De bank blokkeert dan de rekeningen die op naam van de overledene staan, zodat er geen geld meer kan worden afgeschreven. Dat klinkt onprettig, maar het beschermt de nalatenschap. Een en/of-rekening (gezamenlijke rekening) wordt meestal niet geblokkeerd, de mederekeninghouder kan deze gewoon blijven gebruiken. Maar een machtiging op een rekening vervalt automatisch bij overlijden.

Uitvaartverzekering checken. Controleer of de overledene een uitvaartverzekering had. De uitvaartondernemer kan u hierbij helpen. Bewaar de factuur van de uitvaart, deze heeft u later nodig voor de erfbelasting.

Werkgever informeren. De werkgever van de overledene moet het overlijden weten. De werkgever is wettelijk verplicht om aan de partner of kinderen een bedrag ter hoogte van één maandsalaris uit te keren als overlijdensuitkering.

Eerste weken: testament en erfgenamen

Testament opzoeken. Maak een afspraak met een notaris om te achterhalen of er een testament is. U kunt ook zelf schriftelijk informeren bij het Centraal Testamentenregister (CTR) via centraaltestamentenregister.nl. Dit is kosteloos. Als er een testament is, kan de notaris het voor u opvragen en uitleggen wat erin staat.

Verklaring van erfrecht. Veel instanties, bank, verzekeraars, het Kadaster, vragen om een verklaring van erfrecht. Dit is een officieel document waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen. De notaris stelt dit document op. De kosten liggen tussen de € 400 en € 1.000, afhankelijk van de complexiteit.

Erfenis aanvaarden of niet? Als erfgenaam heeft u drie opties:

  • Zuiver aanvaarden: u neemt zowel de bezittingen als de schulden over
  • Beneficiair aanvaarden: u aanvaardt de erfenis alleen als de bezittingen groter zijn dan de schulden, de verstandigste keuze als u de financiële situatie niet volledig overziet
  • Verwerpen: u ontvangt niets uit de erfenis, ook geen aandenken

Let op: de erfenis kan al zuiver aanvaard zijn als u iets van waarde uit het huis van de overledene meeneemt, zelfs als u dat niet zo bedoelde. Neem dus niets mee voordat de erfgenamen samen hebben besloten hoe ze de erfenis behandelen.

Eerste maanden: verzekeringen, abonnementen en instanties

Nu de eerste urgente zaken geregeld zijn, volgt een langere lijst met administratieve taken. Stel deze niet te lang uit, doorlopende kosten lopen op.

Zorgverzekering. Als u een gezamenlijke zorgverzekering had, neem dan contact op met de verzekeraar om de polis aan te passen naar een individuele verzekering.

Overige verzekeringen. Meld het overlijden bij alle verzekeraars: inboedel-, aansprakelijkheids-, auto-, reis- en woonverzekering. Sommige polissen keren uit bij overlijden (overlijdensrisicoverzekering), andere moeten worden opgezegd of omgezet.

Pensioen. Meld het overlijden bij de pensioenuitvoerder van de overledene. In veel gevallen heeft de achterblijvende partner recht op nabestaandenpensioen. De pensioenuitvoerder informeert u over de mogelijkheden.

Uitkeringen. Bij het overlijden van een partner kunt u mogelijk in aanmerking komen voor een Anw-uitkering (Algemene nabestaandenwet) via de Sociale Verzekeringsbank. Bent u getrouwd of geregistreerd partner? Dan krijgt u automatisch bericht. Woont u samen zonder huwelijk? Dan moet u de uitkering zelf aanvragen.

Abonnementen en lidmaatschappen. Ga de bankafschriften na om te zien welke abonnementen er lopen: telefoon, internet, televisie, kranten, tijdschriften, sportschool, streamingdiensten, goede doelen. Zeg deze op of zet ze om op uw naam.

Energieleverancier. Meld het overlijden bij het energiebedrijf en vraag om aanpassing van het contract. Als de woning leegstaat, kunt u een leegstandtarief aanvragen.

Huurwoning. Als de overledene een huurwoning had, zeg de huur dan zo snel mogelijk op. De huurkosten en servicekosten lopen door.

Koopwoning. Bij een koopwoning zijn er meer zaken te regelen. De hypotheekverstrekker moet op de hoogte worden gebracht. Binnen 12 maanden na overlijden kunt u de hypotheek zonder boeterente laten omzetten of aflossen. Bespreek de opties met uw hypotheekadviseur of notaris.

Auto. Had de overledene een auto? Het kenteken moet binnen vijf weken worden overgeschreven bij de RDW, ook als de partner de auto overneemt.

Belastingzaken

Erfbelasting. Erfgenamen ontvangen doorgaans automatisch een aangifteformulier voor de erfbelasting. De termijn voor aangifte is acht maanden na overlijden. De kosten van de uitvaart zijn aftrekbaar van de erfbelasting, bewaar dus alle facturen.

De hoogte van de erfbelasting hangt af van de waarde van de erfenis en uw relatie tot de overledene. Partners en kinderen hebben een relatief hoge vrijstelling (in 2026 ruim € 700.000 voor partners en ca. € 25.000 per kind). Daarboven betaalt u 10 tot 20 procent erfbelasting.

Inkomstenbelasting. Over het jaar van overlijden moet er aangifte inkomstenbelasting worden gedaan voor de overledene. De Belastingdienst stuurt hier meestal een verzoek voor.

Gemeentelijke belastingen. Woont u na het overlijden van uw partner alleen? Vraag dan of u in aanmerking komt voor lagere tarieven voor riool- en afvalstoffenheffing.

Toeslagen. Ontving de overledene toeslagen (zorgtoeslag, huurtoeslag)? Die worden automatisch stopgezet. Mogelijk heeft u als achterblijvende partner zelf recht op toeslagen, vraag dit opnieuw aan.

Digitale nalatenschap

Een steeds belangrijker onderdeel van de nalatenschap is het digitale leven van de overledene.

Social media. De meeste platforms (Facebook, Instagram, LinkedIn) bieden de mogelijkheid om een account te verwijderen of om te zetten naar een gedenkpagina. U heeft hiervoor een bewijs van overlijden nodig (overlijdensakte of rouwkaart).

E-mail en cloudopslag. Zonder wachtwoorden is het lastig om toegang te krijgen tot e-mailaccounts, Google Drive, iCloud of Dropbox. Sommige providers bieden een procedure voor nabestaanden, maar dit kan weken tot maanden duren.

Online betaalaccounts. Denk aan PayPal, Tikkie, en eventuele crypto-wallets. Deze bevatten soms tegoeden die bij de nalatenschap horen.

Tijdlijn: wanneer regelt u wat?

Eerste 3 dagen:

  • Overlijden melden bij bank
  • Uitvaartverzekering checken
  • Werkgever informeren

Eerste 2 weken:

  • Notaris inschakelen (testament, verklaring van erfrecht)
  • Beslissen over aanvaarding erfenis
  • Overlijden melden bij verzekeraars

Eerste 3 maanden:

  • Zorgverzekering aanpassen
  • Pensioenuitvoerder informeren
  • Abonnementen en lidmaatschappen opzeggen
  • Energieleverancier informeren
  • Auto overschrijven (binnen 5 weken)
  • Huurwoning opzeggen
  • Eventueel Anw-uitkering aanvragen

Binnen 8 maanden:

  • Aangifte erfbelasting
  • Aangifte inkomstenbelasting overledene

Binnen 12 maanden:

  • Hypotheek eventueel omzetten of aflossen
  • Nalatenschap verdelen en afwikkelen

Tips

U hoeft het niet alleen te doen. Als er een executeur is benoemd in het testament, neemt die een groot deel van de administratie over. Is er geen executeur, dan zijn alle erfgenamen samen verantwoordelijk. Overweeg om één persoon een volmacht te geven, dat maakt de communicatie met instanties een stuk makkelijker.

Bewaar alles. Bewaar alle facturen, brieven en e-mails die met het overlijden te maken hebben. Sommige kosten zijn aftrekbaar van de erfbelasting.

Vraag hulp. De notaris is uw belangrijkste adviseur bij het afwikkelen van een nalatenschap. Veel notariskantoren bieden ook de brochure "Een erfenis, wat nu?" aan, die u stap voor stap door het proces leidt.

Samenvatting

Het regelen van een nalatenschap is een omvangrijk en tijdrovend proces. Maar door het stap voor stap aan te pakken en prioriteiten te stellen, blijft het behapbaar. Begin met de urgente zaken (bank, uitvaart, werkgever), schakel een notaris in voor het testament en de verklaring van erfrecht, en werk daarna de administratieve lijst af. Neem de tijd die u nodig heeft, maar stel het niet onnodig uit.

Bronnen: Notaris.nl, Wijzer in Geldzaken (Rijksoverheid), ABN AMRO, Belastingdienst, KNB (Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie)