Steeds meer mensen willen milieubewust leven, en dat stopt niet bij het levenseinde. Een groene uitvaart is een uitvaart die zo min mogelijk belastend is voor het milieu. Van biologisch afbreekbare kisten tot natuurbegraafplaatsen, en van ecologische bloemen tot nieuwe technieken als resomeren: de mogelijkheden groeien snel. In dit artikel zetten we de opties op een rij, inclusief de voor- en nadelen.

Wat maakt een uitvaart 'groen'?

Bij een traditionele uitvaart komen verschillende milieu-aspecten kijken. Bij crematie gaat het om het energieverbruik en de uitstoot van CO₂ en fijnstof. Bij begraven spelen de materialen van de kist, grafstenen en het langdurige landgebruik een rol. En bij elke uitvaart zijn er de vervoersbewegingen, de bloemen, het drukwerk en de catering.

Een groene uitvaart probeert deze impact zo klein mogelijk te houden. Dat kan op veel manieren, van kleine aanpassingen tot fundamenteel andere keuzes. Het mooie is: u hoeft niet alles groen te doen. Elke stap telt.

Natuurbegraven

Natuurbegraven is de meest bekende vorm van een groene uitvaart en wint snel aan populariteit. Bij een natuurbegrafenis wordt de overledene begraven op een speciaal ingerichte natuurbegraafplaats, een bos, heideveld of landgoed waar de natuur centraal staat.

Hoe verschilt het van een gewone begrafenis?

Op een natuurbegraafplaats zijn geen traditionele grafstenen of monumenten. In plaats daarvan wordt het graf gemarkeerd met een boomschijf, veldsteen of herinneringsboom, of soms helemaal niet, nabestaanden vinden het graf dan via GPS-coördinaten. De kist moet van biologisch afbreekbaar materiaal zijn: onbehandeld hout, karton, wilgentenen of een linnen wade. Kleding en meegegeven voorwerpen moeten eveneens van natuurlijke materialen zijn.

Eeuwigdurend grafrecht

Een belangrijk kenmerk van natuurbegraafplaatsen is het eeuwigdurend grafrecht. Het graf wordt nooit geruimd. De grond behoudt voor altijd de bestemming als natuurgebied. Dit is tegelijk een voordeel en een punt van aandacht: nabestaanden hoeven geen grafrechten te verlengen, maar de grond is permanent gereserveerd.

Kosten

Een graf op een natuurbegraafplaats kost gemiddeld € 4.000 tot € 5.000, inclusief eeuwigdurend onderhoud en beheer. Dit lijkt duurder dan een regulier graf, maar doordat er geen grafmonument, jaarlijks onderhoud of verlenging van grafrechten bij komt, valt het totaalplaatje vaak gunstiger uit.

Locaties

Er zijn inmiddels ruim 20 natuurbegraafplaatsen in Nederland, verspreid over bijna alle provincies. Bekende locaties zijn onder andere Den en Rust in Bilthoven, IJsselhof in Gouda, Heidepol op de Veluwe en Schoorsveld in Heeze. Elke natuurbegraafplaats heeft een eigen karakter: sommige liggen in een bos, andere op een heideveld of landgoed.

Duurzame kisten en urnen

Ook zonder te kiezen voor natuurbegraven kunt u uw uitvaart groener maken door te letten op de materialen.

Ecologische kisten zijn gemaakt van onbehandeld binnenlands hout, karton of gerecycled materiaal. Fabrikanten als FAIR-Coffins maken kisten van FAIRboard, een kartonachtig plaatmateriaal van natuurlijke en gerecyclede materialen dat volledig biologisch afbreekbaar is. Daarnaast zijn er draagbaren en manden van wilgentenen, bananenblad of bamboe.

Biologisch afbreekbare urnen lossen in de loop van de tijd op in de grond. Er zijn ook speciale Bios Urnen waarin de as wordt gecombineerd met een boomzaadje, zodat er letterlijk nieuw leven ontstaat uit het afscheid.

Bij de binnenbekleding van de kist kunt u kiezen voor ongebleekt katoen, jute of linnen in plaats van synthetische stoffen. En ook de kleding van de overledene maakt verschil: natuurlijke materialen als katoen of wol breken sneller af dan synthetische stoffen.

Een groenere crematie

Crematie heeft een grotere ecologische voetafdruk dan begraven, maar er zijn manieren om het duurzamer te maken.

Elektrisch cremeren is een relatief nieuwe optie die in opkomst is. In plaats van aardgas wordt elektriciteit gebruikt, die bij voorkeur uit duurzame bronnen komt. Het energieverbruik en de directe uitstoot liggen hierbij lager.

Daarnaast kunt u kiezen voor een crematorium dat actief werkt aan duurzaamheid, bijvoorbeeld door restwarmte te gebruiken voor verwarming van het gebouw, of door groene stroom in te kopen.

Tip: een eenvoudige kist zonder lak of metalen handvatten is niet alleen goedkoper, maar ook beter voor het milieu bij crematie. Minder materiaal betekent minder uitstoot.

Overige groene keuzes

Naast de grote keuzes (begraven of cremeren, welke kist) zijn er veel kleinere stappen die het verschil maken:

Vervoer. De grootste milieu-impact bij een uitvaart komt van het vervoer, niet van de overledene, maar van alle nabestaanden die met de auto komen. Kies indien mogelijk voor een locatie die goed bereikbaar is, of combineer de dienst en het condoleren op één plek. In stedelijke gebieden is de fiets soms zelfs een optie. Er bestaan ook koetsen met paarden en loopkoetsen als alternatief voor de rouwauto.

Bloemen. Kies voor seizoensbloemen uit de regio, of biologisch geteelde bloemen. Sommige uitvaartondernemers bieden ook droogboeketten aan die nabestaanden als aandenken kunnen bewaren.

Rouwdrukwerk. Laat rouwkaarten drukken op gerecycled of FSC-gecertificeerd papier, of overweeg een digitale rouwkaart.

Catering. Kies voor een biologische koffietafel met producten uit de regio, koffie met EKO-keurmerk en plantaardige opties.

Kaarsen. Kaarsen van bijenwas of sojawas zijn een duurzamer alternatief voor paraffine (aardolieproduct).

De toekomst: resomeren en veraarden

Naast begraven en cremeren zijn er twee nieuwe technieken in ontwikkeling die nog groener zijn.

Resomeren (watercrematie)

Bij resomeren wordt het lichaam in een speciaal drukvat ontbonden met behulp van water en kaliumhydroxide bij een temperatuur van ongeveer 150°C. Na drie tot vier uur blijven alleen de botstructuren over, die, net als bij crematie, worden gemalen tot een fijn poeder. Dit poeder kan in een urn bewaard of uitgestrooid worden.

Volgens onderzoek van TNO is resomeren op vrijwel alle milieu-aspecten beter dan cremeren en begraven: minder CO₂-uitstoot, minder fijnstof, minder energieverbruik en minder watergebruik.

Resomeren is in Nederland nog niet toegestaan. De Wet op de lijkbezorging staat momenteel alleen begraven en cremeren toe. Er wordt gewerkt aan een nieuwe Uitvaartwet waarin resomeren wordt opgenomen, maar een definitieve datum is er nog niet. In het eerste resomatorium van Nederland, in Ommeren, staat al een werkende resomator klaar. In landen als de Verenigde Staten, Canada en het Verenigd Koninkrijk wordt resomeren al toegepast.

Veraarden (composteren)

Bij veraarden wordt het lichaam op een natuurlijke manier omgezet in compost, met behulp van houtsnippers en micro-organismen. Het is een nog nieuwere techniek die in de Verenigde Staten al op kleine schaal wordt aangeboden. In Nederland is veraarden eveneens nog niet wettelijk toegestaan.

Greenleave: keurmerk voor duurzame uitvaart

Wilt u een groene uitvaart en zoekt u een uitvaartondernemer die hier actief mee bezig is? Let dan op het Greenleave-keurmerk. Bij Greenleave aangesloten uitvaartondernemers werken volgens zeven kernprincipes voor duurzaam ondernemen, gebaseerd op de internationale richtlijn ISO 26000. Ze minimaliseren de milieu-impact van hun bedrijfsvoering en adviseren klanten eerlijk en onafhankelijk.

Samenvatting

Een groene uitvaart hoeft niet ingewikkeld of duur te zijn. Of u nu kiest voor een natuurbegrafenis, een ecologische kist, elektrisch cremeren of simpelweg biologische bloemen, elke stap draagt bij. En met de komst van nieuwe technieken als resomeren wordt het in de toekomst nog makkelijker om een milieubewust afscheid te regelen.

Bronnen: DELA, Monuta, Anders Vaarwel, TNO, Greenleave, RTV Utrecht, FAIR-Coffins, Landelijke Organisatie van Begraafplaatsen